عبید شاکی

به گزارش پایگاه خبری حوزه‌ی هنری، چهارمین جلسه نقد و بررسی کتاب های حوزه طنز با عنوان «دگرخند» عصر روز گذشته در تالار اندیشه شماره ۲ حوزه هنری برگزار شد.

در این نشست که به نقد و بررسی کتاب «اتول نامه» می‌‌پرداخت «سید جمال هادیان زواره» نویسنده و تدوین‌گر کتاب، «شهرام شکیبا» طنز پرداز و منتقد، «ناصر فیض» مدیر دفتر طنز، «رضا ساکی» مسوول برگزاری برنامه «دگرخند»، «محمود حبیبی کسبی» شاعر و «جواد زهتاب» طنز پرداز حضور داشتند.

«اتول نامه» طنز نیست
در ابتدای این نشست هادیان زواره گفت: از سال ۱۲۷۹ با ورود اولین خودرو در ایران حالات روحی رانندگان در اشیا و شعرهایی که پشت ماشین‌ها می نوشته‌اند منعکس شده است. پیش از ورود ماشین به ایران نیز صاحبان کاروان ها اشعاری برای شتران سماعی که با آواز حرکت می‌کرده‌اند، می‌خواندند اما با ورود گاری، درشکه و کالسکه این اشعار بر روی این وسایل نوشته شده است.
این نویسنده ادامه داد: این کتاب را طنز نمی‌دانم بلکه کاری تحقیقی است که گاهی حالتی تلخ نیز به خود می‌گیرد و شاید بتوان گفت به سبک هندی نزدیک‌تر است چرا که مردمی است و در بسیاری موارد راننده تولیدات طنز رسانه‌ای را تغییراتی جزئی داده و مطلب تازه‌ای ایجاد کرده است.

۵۰ سال است که نمی‌دانیم شعر کجاست
سپس شهرام شکیبا گفت: نویسنده موضوع بسیار ساده‌ای را که ممکن است همه به سادگی از آن بگذریم به اثری علمی تبدیل کرده و زحمات بسیاری در این زمینه کشیده است چرا که ایده‌ای که به ذهن می‌رسد تا به کتاب تبدیل شود راه بسیاری دارد.
وی افزود: روزگاری سبک خراسانی در ایران سبک ادبی مطرح بوده و شعر بیشتر در دربارها حضور داشته و شاعران غالبا حکیم خوانده می‌شده‌اند، سپس سبک عراقی به عرصه آمده که در دربار و خانقاه جریان داشته و  افراد را به نام مولانا و کلماتی از این دست می‌خوانده‌اند اما آن چنان که مشهود است شعر میان مردم حضور ندارد.
شکیبا ادامه داد: در ادامه این جریان نوبت به سبک هندی می‌رسد و در این  سبک شعر بیش از همیشه با مردم است و شعرا را با شغل‌شان می شناخته‌اند و این موضوع نشان می‌دهد شعر مردمی شده است.
این طنزپرداز اظهار کرد: حدود ۵۰ سال است که نمی‌دانیم شعر کجاست و تنها چیزی از ادبیات که شاید نمود و حضور خود را در زندگی ما حفظ کرده، همین ماشین نوشته‌هاست که می‌توان از همه سبک‌های ادبی در آنها نمودی پیدا کرد. این تنها بخش ادبیات امروز است که وارد زندگی مردم شده است و به نوعی می‌توان گفت نوشته‌های پشت ماشین‌ها نگهدارنده‌ی خرده فرهنگ های جامعه بوده و در مطالعات جامعه شناختی از اهمیت خاصی برخوردارند.

پندیات در ادب معاصر ما نقشی ندارد
این طنزپرداز سپس به تحلیل عملکرد نویسنده‌ی «اتول نامه» پرداخت و اظهار کرد: ساده‌ترین راه برای تدوین این اثر جمع‌آوری ماشین نوشته‌ها بوده اما هادیان علاوه بر جمع‌آوری کار دیگری نیز انجام داده که موجب شده نگاهش به این مقوله ملموس و علمی باشد.
وی با اشاره به یکی از بخش‌های کتاب با عنوان پندیات گفت: پندیات در ادب معاصر ما نقشی ندارد و بعد از ملک الشعرای بهار و دوره ی مشروطه ادبیات تعلیمی معنای خود را از دست داده است، اما اگر دقت کنیم می‌بینیم  شوخی و طنز از زندگی مردم جدانشده است.
شکیبا با تاکید بر ماندگاری طنز میان مردم افزود:  شاید رد پای مساله‌ی بحران مخاطب نیز از همین جا مشهود باشد و ما را به این نکته جلب کند که از طنز به شکل درستی بهره نبرده‌ایم چراکه وقتی در حلقه‌ی رندان حوزه‌ی هنری برگزار می شود مردم از سراسر تهران حضور پیدا می کنند و با کمبود جا نیز مواجه می‌شویم.

رابطه ادبیات و اجتماع  بسیار مهم و تنگاتنگ است
وی اظهار کرد: ممکن است بسیاری گمان کنند روی موضوعی کار شده که اهمیت چندانی ندارد اما این فکر اشتباه بزرگ است و کسانی که چنین دیدگاهی دارند توان استفاده علمی به مسائل را نداشته و از رابطه ادبیات و اجتماع که بسیار مهم و تنگاتنگ است بی اطلاع هستند.
شکیبا نگاه تدوین‌گر مجموعه را دارای مزایای فراوانی دانست و تصریح کرد: نگاه هادیان در تدوین مجموعه علمی است و این بزرگ‌ترین ویژگی کتاب  محسوب می‌شود که آن را متمایز کرده است.
این شاعر ادامه داد: تدوین‌گر از شیوه تنظیم الفبایی در این کتاب استفاده نکرده و این موضوع از مهم‌ترین نکاتی است که می‌توان آن را رمز زیبایی کتاب و تدوین موفق هادیان دانست.
شکیبا معتقد است «اتول نامه» کتابی است که باید فیلمنامه نویسان حتما آن را مطالعه کنند و برای کسانی که می‌خواهند وارد فضای فیلمنامه‌نویسی نیز بشوند اثر مناسبی محسوب می‌شود.
وی اظهار کرد: در هر اتفاق ساده ای عقبه و داستانی وجود دارد  که اگر آنها را جدی نگیریم ذائقه مردم را نیز نخواهیم شناخت به طور مثال «اخراجی ها» از نظر تحلیل‌های سینمایی فیلم خوبی نبود اما چیزی را در مردم کشف کرده بود که باعث شد جذب آن شوند که اگر رد این کشف ذائقه پیگیری شود به طور حتم حلقه‌ی گمشده بین عرضه و تقاضای هنر پوشیده خواهد شد.
شکیبا در پایان سخنانش گفت: صنف رانندگان با پیام‌هایشان می‌خواهند فضای حاکم بر شغل‌شان و نگاه مردم را تلطیف کرده و همچنین گلایه‌ها حرف و سخن‌هایشان با مردم جامعه را منعکس کنند.
هادیان نیز اظهار کرد: حدود ۱۵۰ ماشین نوشته دیگر هم پیدا کرده ام که در تجدید چاپ آنها را نیز بر مجموعه خواهم افزود.