عبید شاکی

سومین نشست «دگرخند» در سال ۸۹ با حضور دکتر «قطب‌الدین صادقی» و «بهرام سروری‌نژاد» برگزار شد. دکتر صادقی و سروری‌نژاد در این نشست درباره‌ی آثار «اسلامیر مروژک» نویسنده‌ی لهستانی و به ویژه نمایش‌نامه‌ی «شهادت پیوتر اوهه» صحبت کردند.
بخشی از سخنان دکتر صادقی (به مدت هشت دقیقه) درباره‌ی نمادها در «شهادت پیوتر اوهه» را انتخاب کرده‌ام که می‌توانید بشنوید و دانلود کنید. دکتر صادقی به روشنی آن چه در «شهادت پیوتر اوهه» اتفاق می‌افتد را توجیهی برای حفظ قدرت و اعمال زور دولت‌ها می‌داند، اعمال زور از طریق ساختن یک دشمن فرضی. این بخش از سخنان دکتر صادقی بیان‌گر تفکر «مروژک» است و تعریفی است همراه با مثال درباره‌ی قالب «گروتسک» که «مروژک» استاد نوشتن آن است.

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، نشست نقد و بررسی آثار طنز «دگرخند» عصر روز گذشته با موضوع بررسی آثار «اسلاومیر مروژک» و نگاهی به نمایشنامه‌ی «شهادت پیوتر اوهه» با حضور دکتر «قطب‌الدین صادقی»، «بهرام سروری‌نژاد» و «رضا ساکی» مسئول برگزاری برنامه در تالار اندیشه شماره ۲ برگزار شد.
در ابتدای این نشست بخش‌هایی از نمایشنامه «شهادت پیوتر اوهه» با اجرای گروه هنری فارس به نمایش گذاشته شد و سپس «توفان مهردادیان» از بازیگران این نمایش چند داستان کوتاه از مجموعه «فیل» نوشته مروژک را روخوانی کرد.
سپس ساکی گفت: مروژک یکی از معتبرترین نویسندگان اروپای شرقی و از درخشانترین نویسندگان رمانتیسیسم محسوب می‌شود، وی لهستانی است و می‌توان گفت این کشور نسبت به سایر کشورهای اروپایی ریشه‌دارتر است.

جامعه بدون طنز ایستا و بیمار می‌شود
در ادامه قطب‌الدین صادقی گفت: فرهنگ هر جامعه در عرصه طنز شکوفا شده و از آن سود می‌برد تا جایی که بدون طنز هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند به حیات خود ادامه دهد و مرده، ایستا و بیمار می‌شود.
این طنزپژوه با اشاره به نقش تاثیرگذار مروژک در تاریخ و ادبیات اظهار کرد: مروژک از نویسندگانی است که باید برای فهم او ابتدا تاریخ عصرش را به خوبی بشناسیم و در جریان فضایی که پیمان ننگین ورشو برای این کشور پیش آورد قرار بگیریم.
وی سپس به دسته‌بندی انواع طنز پرداخت و گفت: سه دسته کمیک داریم. دسته اول را «بوف» می‌نامند که مبتنی بر شوخی‌های جسمی و فردی است مانند لگد زدن و کسی را به زمین انداختن، دسته دوم که جایگاهی ارزنده‌تر دارد «طنز» اجتماعی نامیده می‌شود و از آنجا منحصر به فرد است که به تحلیل مناسبات اجتماعی و نقد فسادها و کژروی‌ها می‌پردازد.
صادقی سپس به توضیح نوع سوم کمیک پرداخت و گفت: نوع سوم کمیک را «گروتسک» یا «طنز سیاه» می‌نامند که یک مرحله از دو طنز پیش بالاتر و ژانری است که مروژک آن را برای بیان داستان‌هایش انتخاب می‌کند.
وی ادامه داد: در طنز سیاه ما خنده توام با ترس داریم چرا که ابتدا می‌خندیم اما از این خنده پشیمان می‌شویم. از این رو با کمی غلو می‌توانم بگویم «طنز سیاه» کمدی فلسفی است.
صادقی عنوان کرد: آثار مروژک واکنش جامعه‌ای است که زیر فشار استبدادهای ناشی از پیمان ورشو و حاکمیت سوسیالیسم قرار گرفته و با آن دست و پنجه نرم می‌کند.

روح استبدادستیزی در آثار مروژک مشهود است
در ادامه سروری‌نژاد گفت: روح استبدادستیزی در آثار مروژک مشهود است و موقعیت‌های داستان‌های او اغراق‌آمیز و همراه با هجو در عین حال خوف‌آور و ترسناک است.
وی افزود: مروژک جزو معدود نمایشنامه‌نویسانی است که به سمت طنز سیاه رفته و تصاویر مضحک و کمدی را در قالب نمادها به درستی به کار گرفته است.

این طنزپرداز سپس به ارائه خلاصه‌ای از نمایشنامه «شهادت پیوتر اوهه» پرداخت و افزود: این نمایشنامه نشان می‌دهد دولت‌های خودکامه برای حفظ خود به دشمنی فرضی متوسل می‌شوند و روشنفکران را نابود می‌کنند که همه این موارد در عصر زندگی مروژک وجود دارد.

مروژک وضعیت کل اروپای شرقی را بیان می‌کند
صادقی نیز گفت: مروژک نه تنها وضعیت لهستان بلکه وضعیت کل اروپای شرقی را بیان می‌کند و از آنجا که نگاهی عمیق به مسائل دارد جهانی شده است.
وی ادامه داد: استبداد قدرت را در برابر زندگی، ایدئولوژی را در برابر تفکر و مراسمات رسمی را در برابر پدیده‌های خلاق زندگی قرار می‌دهد. مروژک همه این موارد را که در جامعه لهستان بیداد می‌کرده به شکلی هوشمندانه  افشا می‌کند.
صادقی در پایان گفت: بیان مروژک تا حدی تکنیکی و دراماتیک است که جهان را به تعمق می‌کشاند و پایه شناخت تلخ‌ترین بخش از تاریخ کشورش را به دنیا ارائه می‌دهد.