عبید شاکی

من نمی‌دانم بعضی از آدم‌ها چطور جرات می‌کنند درباره‌ی کمدی و طنز این چنین بی‌محابا اظهار نظر کنند و بیانیه صادر کنند و حرف‌های عجیب و غریب بزنند. چند روز است بسیاری از دوستان وب‌نویس شروع کرده‌اند به ایراد گرفتن از سریال‌های نوروزی که بسیاری از آنها را در لینکده‌ی عبید شاکی لینک داده‌ام. نکته‌ی قابل توجه در این نوشته‌ها این است که نقدها شرسار است از تناقض، یعنی نویسنده هنوز خودش نمی‌داند چه دارد می‌گوید یا چه می خواهد بگوید. کسی که هنوز بلد نیست روش‌های طنزنویسی کدام است و نمی‌داند اغراق و تکرار از روش‌های طنزنویسی است چرا باید درباره‌ی کمدی و طنز بنویسد؟

لازم می‌دانم اشاره کنم برخی از سریال‌های نوروزی متن ضعیف و مشکل‌های ساختاری داشتند و من هم به این موضوع واقف هستم و نیز می‌دانم امسال جزو ضعیف‌ترین سال‌ها برای طنزهای نوروزی بود، اما مشکل من چیز دیگری است، من به حمایت از صنف خود یعنی «طنزنویسان» برخواسته‌ام که بی‌جهت دارند چوب بی‌تدبیری مدیران و برخی از دوستان را می‌خورند.

 جناب‌آقای «الله کرم مشتاقی» در نقدی نوشته‌اند: «دو سریال چاردیواری و زن بابا به ترتیب به کارگردانی مقدم و سعید آقاخانی، این روزها از شبکه‌ی اول و سوم سیما پخش می‌شوند از آن لحاظ که باعث پرشدن اوقات فراغت آن دسته از خانواده‌هایی که موفق نمی‌شوند به مسافرت نوروزی بروند بسیار ستودنی است همچنین باید داستان‌پردازی قوی، بازی روانِ بازیگران درون مایه طنز و فرح بخش و حتی موسیقی جالب را نیز به نقاط قوت این دو سریال افزود. اما یک نکته‌ی منفی در این دو سریال وجود دارد و آن عبارت است از “جریان ثابت دروغ “. گاهی با سریالهای طنزی روبرو می‌شویم که در آن اگر دروغی هم جریان داشته باشد مثل اکثر سریالهای طنزی که مهران مدیری می‌سازد (شبهای برره و مرد هزار و دو هزار چهره و پاورچین و نقطه چین و…) به دلیل آنکه مخاطب با شخصیت‌های آن همزادپنداری نمی‌کند و صرفا جنبه‌ی طنز و خنده و انتقاد دارد».

این جمله‌ی آخر را دوباره بخوانید: «…به دلیل آنکه مخاطب با شخصیت‌های آن همزادپنداری نمی‌کند و صرفا جنبه‌ی طنز و خنده و انتقاد دارد». بالاخره اگر یک اثر هنری، طنز و خنده‌ناک و منتقدانه باشد خوب است یا بد است؟ معلوم نیست منظور ایشان چه بوده است.

ایشان در ادامه نوشته است: « بحث من این است که سریالهای طنز لازم و بلکه واجب است اما می‌شود خیلی بهتر مردم را خنداند، بله دروغ هم در فیلم گفته بشود، ده تا، بیست‌ تا، پنجاه تا اما نه اینکه سراسر فیلم و عمده‌ی دیالوگها دروغ باشد، آن هم نه از دهان نقش‌های شیاد‌ها و کلاه بردار، بلکه از سوی شخصیت‌های عادی». نمی‌دانم جناب نویسنده می‌داند طنزنویسی یعنی چه یا خیر؟ مگر به جز این موارد می‌شود چیز دیگری هم در رادیو تلویزیون گفت، بله، خیلی بهتر می‌شود مردم را خنداند و کمدی‌نویس‌ها و طنزنویس‌های بسیاری داریم که خوب بلدند این کار را انجام بدهند، ما شناگران خوبی هستیم، اما برادر آب نیست برای شنا، همه‌اش سیمان است. این طور قلم را برداشتن و برای طنزنویس‌ها حکم صادر کردن و زحمت‌شان را نادیده گرفتن خوب نیست ولله.
«سید مصطفی میرمحمدی» نویسنده‌ی وبلاگ «خاکریزیسم» هم از شوخی‌های مستراحی در طنزهای نوروزی سیما انتقاد کرده و نوشته است: « اساسا سیاستهای رسانه ملی دراین چند ساله به این طرف سوق پیدا کرده که توالت، تبدیل به جزئی از اجزاء لایتجزای طنز تلویزیونی شده است».

 نمی‌دانم چه باید بگویم و چگونه بگویم که خدا را خوش بیاید. از این گونه طنزها دفاع نمی‌‌کنم ولی عرض می‌کنم بهرحال خنداندن روش‌های گوناگونی دارد و برای این که مخاطب بخندد لازم است گاهی از این گونه طنزها هم استفاده بشود، هیچ عیبی ندارد گاهی از هزل استفاده شود چون کارکرد هزل چیزی است که نه طنز دارد و نه هجو. ولی آیا نویسندگان طنز همه‌ی موضوعات را رها کرده‌اند و فقط چسبیده‌اند به توالت؟ بی‌انصافی همین است، برای نوشتن همین طنزها باید دست نویسندگان را بوسید. شرایط کمدی و طنز شرایط معمولی نیست که شما قلم را برمی‌داری و معمولی نقد‌اش می‌کنی. وقتی طنزنویس نمی‌تواند از موضوع «سیاست» به عنوان پرسوژ‌ترین و پربسامدترین موضوع طنز برای نوشتن استفاده کند همه‌ی بحث‌ها تعطیل است.

همین جا از همه‌ی دوستان طنزنویس و اهل پژوهش‌ام درخواست می‌کنم نسبت به این موارد ساکت ننشینند و بحث کنند و نگذارند طنزنویسی امری ساده و طنزنویس عنصری مبتذل معرفی شود. شما که با مشکلات کار در روزنامه‌ها، رادیو و تلویزیون و سینما آشنا هستید لطفا بنویسید. همین نوشته‌ی من را هم نقد کنید، بگویید کجا چرت گفته‌ام. اگر امروز چیزی ننویسیم فردا نمی‌شود جلوی بی‌انصافی‌ها را گرفت. هر جا چراغی از طنز روشن است وظیفه‌ی همه‌ی ماست آن را حفاظت کنیم. دو لشکر ما را محاصره کرده‌اند رفقا، یکی لشکری متشکل از سانسور و ممیزی و فشار و سلیقه و دیگری لشکری پر از منتقدانی که فکر می‌کنند «همه چی آرومه» و گنار گود می‌گویند لنگ‌اش کن. قیچی بشویم فرداست که از همین چیزها هم نمی‌شود حرف زد.

 همان طور که استاد حسین رضازاده در این مملکت تبدیل به خط قرمز شد و کسی نتوانست از گندکاری‌اش در فدراسیون وزنه‌برداری چیزی بگوید، همین چیزها هم خط قرمز می‌شود.

در همین رابطه: «زمین لغزنده‌ی طنز» از محمد علی مومنی را بخوانید.