پژوهشی دربارهی برنامهی صبحگاهی تلویزیون بیبیسی
این پژوهش در دفتر صدا و سیما در لندن انجام شده است. متن ترجمه بسیار آشفته بود که سعی کردم تا جایی که میشود آن را ویرایش کنم تا بهتر و روانتر خوانده شود.
پیشگفتار:
امروزه اغلب مردم در سراسر جهان، اطلاعات و حتی سرگرمی مورد نیاز خود را از طریق وسایل ارتباط جمعی و به ویژه رادیو و تلویزیون به دست میآورند، تا بدان جا که گسترهی نفوذ و سیطرهی حضور این دورسانه سبب شده است که رادیو و تلویزیون به عنوان عضوی از اعضای خانواده و بخشی از اوقات زندگی انسانها به شمار آیند.
در حال حاضر این دو رسانه به عنوان غالبترین رسانهی بینالمللی در حال تسلط بر سایر رقبا بوده و شانس بیشتری را برای دستیابی به مخاطبان میلیونی دارند.
در این دو رسانه سبکهای ویژه تولیدات در محتواها و قالبهای مختلف به گونهای است که علاوه بر جذب مخاطبین جهانی سرمایههای هنگفت مالی را نصیب صاحبان آن مینماید.
با رادیو بسیاری از ناگفتهها، گفته میشود وبا تلویزیون بسیاری از پدیدههای غیر دیداری مشاهده میگردد ونهایتا بسیاری از غیر ممکنها با هنر تولیدات آنان ممکن میشوند.
در این میان تلویزیون، مؤثرترین و گستردهترین دستگاههای پیامرسانی به شمار میآید. این رسانه در مقایسه با دیگر رسانهها به دلیل استفاده از جاذبههای تصویری و هنری، تأثیرگذاری بیشتری بر افکار عمومی و رفتار مخاطبان خود دارد. در واقع، تلویزیون با آموزش مفاهیم فرهنگی و اعتقادی، ترسیم و تبیین نمودهای برجسته و الگوهای مثبت و منفی، تبلیغ ترویج و نهادینهسازی هنجارهای مناسب و نامناسب ، از جایگاهی کاملاً استثنایی برخوردار است .
لیکن انچه نباید از نظر دور داشت توجه به ذائقه و سلیقه مخاطبین است چرا که تحقق اهداف و سیاستهای رسانه ای جز از دریچه نگاه ،میل و سلیقه مخاطبین میسر نمیباشد از اینرو تلاش در نو اوری قالب و محتوای برنامهها، از طریق ابداع و اقتباس الگوهای مطلوب برنامهسازی از اساسیترین وظایف همکارانی است که به شکوفایی برنامهسازی میاندیشند.
با اینکه سالهاست شبکه ۱ بی بی سی برنامه صبحگاهی خود را تحت عنوان (BREAKFAST) صبحانه از ساعت۶:۱۵ تا ساعت۹:۱۵ بطور زنده در نگاه مخاطب قرار میدهد لیکن این برنامه ۳ ساعته هنوز در زمرهی پر بینندهترین برنامههای تلویزیونی محسوب میگردد.
نیم نگاهی به برنامهی صبحگاهی شبکه اول BBC
شاید در نگاه نخست رمز طراوت و جذابیت این برنامه نحوهی اجرای ان به نظر رسد: مجریانی که میتوانند با بیانی روان و نگاهی کارشناسانه، ارتباطی صمیمی، غیر رسمی و با نشاط با مخاطب برقرار کنند. تسلط و هماهنگی آشکار آنان در اجرا وتقسیم بخشها و گفتارهای برنامه از یکسو میان خود و از سوی دیگر در ارتباط با مهمانان و کارشناسان این تصور را ایجاد میکند که انان قبل از اجرای زنده برنامه پیش تولید و تمرینهای بسیاری داشتهاند. لیکن در ورای این جذابیت نکات اساسی دیگری نیز وجود دارد که در ادامه به اهم آنان اشاره میشود:
الف – ساختار و قالب برنامه
برنامه صبحانه در قالب یک جنگ و مجلهی تلویزیونی به مدت ۳ ساعت با اجرای ۲ مجری (خانم/ اقا) ارائه میگردد .هر برنامه حدودا از ۲۵ بخش پنج تا هفت دقیقهای تشکیل شده است که این بخشها خود به ۸ تا ۱۰ ایتم و موضوع مشخص اختصاص دارد. هر ایتم بر حسب محتوا وتنوع خود کارشناسان و مهمانان مستقلی دارد که به همراه مجریان در آن بخش خاص حضور دارند، بنابراین گاه در یک برنامه تعداد کارشناس یا مهمان بالغ بر ۱۵ نفر است که این امر در کنار تعدد ایتمها، تنوع آنان وبالاخره کوتاه بودن بر جذابیت و کشش برنامه میافزاید .
ایتمهای برنامه
در این بررسی مهمترین ایتم ها به شرح زیربوده است:
۱- ایتم خبری
که از ۶ بخش (BOX) تشکیل شده که هر ۳۰ دقیقه با ارم مخصوص خبر پخش میگردد. اخبار عمدتا اخبار ملی – محلی و سپس بینالمللی است که بیشتر با اولویت اخبار حوادث، اطلاعات راه وخطوط مسافرتی، اقتصادی، فرهنگی و در آخر سیاسی ترکیب یافته است.
شایان ذکر است در هر بخش خبری ضمن آنکه بنا بر اهمیت خبر دو یا سه خبر تکرار میگردد سایر اخبار جدید و غیر تکراری است و این خود عاملی میگردد که مخاطب هر بخش خبری را تعقیب نماید. در بخش اخبار اقتصادی اخبار مربوط به بورس و اوراق بها دار، نرخ سود و بهره بانکی در خصوص وامهای شخصی و مسکن، قیمت خانه و اجاره بها و… توسط کارشناسی اقتصادی طرح و بررسی میگردد.
۲- آیتم اب و هوا
شاید این ایتم از جمله پرمخاطبترین بخش برنامه باشد که مستقل از آیتم خبر و توسط کارشناس در ۴ بخش به فاصله ۴۵ دقیقه ازیکدیگر ارائه میگردد. تنوع وتغییرات سریع آب و هوایی در انگلیس و تاثیر آن در زندگی روزمرهی مردم باعث اهمیت این آیتم میباشد. انتخاب فضای باز و محیط طبیعی از شهرهای مختلف برای ارائهی گزارش و قرار گرفتن کارشناس در معرض باد وباران و یا برف از جمله ظرافتهای برنامهسازی در این بخش است.
۳- آیتم ورزش
در این بخش کارشناس در استودیو حضور داشته و ضمن ارائه اخبار ورزشی ۲۴ ساعته گذشته (عمدتا فوتبال لیگهای انگلیس، اسب دوانی، کریکت) ، حین پخش تصاویر به تحلیل میپردازد و در پایان اشارهای به مهمترین وقایع ورزشی آن روز میکند. شایان ذکر است ارائهی این ایتم که در ۴ بخش مجزا پخش میگردد، کمتر به صورت خبری وخواندن از روی متن است بلکه غالبا کارشناس به گفتوگو با مجریان میپردازد که این امر خود در برقراری ارتباط مستقیم و غیر تشریفاتی با مخاطب موثر است .
۴- آیتم جراید
در این آیتم مجریان با ارائهی خلاصه ای از اهم اخبار و رویدادهای مندرج در جراید کثیرالانتشار، بیش از انکه مخاطب را در جریان اهم اخبار روز قرار دهند آنان را با پارهای از اطلاعات واخبار روزمره درگیر میکند .اطلاعات و اخبار مربوط به مدلهای لباس، مو و جواهرات، حراج فروشگاهها، قیمت کالا و خدمات و حوادث ویژه و منحصر بفرد چون ازدواج هنرپیشگان از آن جمله است. این آیتم در ۲ یا۳ بخش مجزا ارائه میگردد. به نظر میرسد هدف اصلی این بخش گرایش مخاطبین به خرید و مطالعهی روزنامهها و تعقیب اخبار مذکور میباشد.
۵- آیتم هنر
در این ایتم به فراخور تعدد موضوعات تعداد بخشهای مربوط به این ایتم شکل میگیرد. کارشناسان یا مهمانان این بخش به استودیو دعوت شده ومجریان ضمن پرداخت مستقیم و بدور از حواشی به موضوع با آنان گفتوگو میکنند.
این آیتم شامل بخشهای زیر است:
- معرفی فیلمها و سریالهای مطرح تلویزیون و گفتوگو با کارگردان و یا هنرپیشگان
- معرفی فیلمهای مطرح سینمای دنیا و به ویژه انگلیس و گفتوگو با تهیهکنندگان آنها
- معرفی نمایشگاههای فرهنگی هنری در انگلیس
- معرفی کنسرتهای موسیقی در انگلیس وگفتوگو با خوانندههای مطرح
- معرفی جشنوارههای مختلف (فیلم- موسیقی- عکس و غیره).
۶- آیتم اموزش و تحصیل
در این آیتم ضمن دعوت از مهمانان و کارشناسان به بررسی اهم اخبار، وقایع ومشکلات مدارس، دانشگاهها، دانشآموزان و خانوادههای آنان پرداخته میشود.
موضوعاتی چون فضای آموزشی، تغذیهی مدارس، افت تحصیلی، رابطهی دانشآموز و معلم، تعطیلات، شهریه دانشگاهها و… از مسائل مطروحه در برنامهی دوره مطالعه بوده است.
۷- آیتم بهداشت و درمان
در این ایتم که گاه در ۲ یا ۳ بخش مجزا ارائه میگردد با حضور کارشناسان موضوعاتی چون موارد زیر بررسی میگردد:
- مشکلات و موانع موجود در سیستم ملی بهداشت و درمان انگلیس (NHS) وتسهیلات پیشبینی شده
- رایجترین مشکلات بهداشتی و بیماریهای روز و سادهترین راههای پیشگیری و درمان
- اخرین پیشرفتها و دستاوردهای پزشکی دنیا و به ویژه انگلیس
شایان ذکر است در این برنامه گاه در کنار کارشناس یک مهمان (مثلا بیمار، یامعترض به سیستم درمانی و…)حضور دارد که این بخش به صورت گفتوگوی درد دل گونه ویا شکایتآمیز دنبال میشود.
۸- آیتم علم و تکنولوژی
در این آیتم آخرین یافتههای علمی و تکنولوژیک که به نوعی با زندگی عموم مردم مرتبط است معرفی وبررسی میگردد.
موضوعاتی چون:
- جدیدترین دستاوردهای صنعت کامپیوتر و تلفنهای همراه
- اخرین وضعیت صنعت خودرو و حمل ونقل
-جدیدترین سیستمهای حفاظت از منازل و دوربینهای مداربسته
- استفاده از اثر انگشت به جای امضاء و کد کارتهای اعتباری
۹- آیتم متفرقه
این آیتم به موضوعاتی خاص و تا حدی غیر متداول میپردازد موضوعات منحصر به فردی در زمینههای مختلف کشاورزی، صنعتی، ورزشی، خانه داری، مدیریت شهری و… از مواردیست که مورد بررسی قرار میگیرد. شیوه کار چنین است که پس از پخش گزارش زنده یا تولیدی گزارشگر (که در محل حضور یافته وبا فرد مورد نظر مصاحبه میکند) مجریان در آن خصوص گفتوگوی کوتاهی را انجام میدهند.
خانوادهای که در مزرعه خود به اسب پرورش میدهند، پیرمردی که با دوچرخهی تاشوی خود مسیرهای روزانه را طی میکند، زن خانهداری که با ذخیرهسازی آب باران گلخانهی زیبایی را آبیاری میکند، معلولی که به تنهایی زندگی خود را سامان داده است، پیرزنی که با بیش از ۱۰ سگ در خانه خود زندگی میکند، مامور شهرداری که بر تفکیک زبالهها وبازیافت مواد تاکید دارد و گزارشی از حجم انبوهی از نانهای تاریخ گذشتهی بعضی فروشگاههای زنجیرهای که به زبالهدان میرود نمونهای از سوژههای این بخش است.
ب- محتوای برنامه
در یک نگاه کلی و برپایهی مطالعهی انجام شده ۳ محور اساسی در محتوای برنامه ی صبحگاهی بی بی سی اشکارا به چشم میخورد:
۱- نحوه انتخاب و گزینش
بدین معنا که محتوای ارائه شده در آیتمهای مذکور اصولا برگرفته از ضرورتها و نیازهای جامعهی انگلیس بوده و مشخصا هدف خاصی را تعقیب میکند. این اهداف ترکیبی از اموزش، اطلاعرسانی و سرگرمی است. به نظر میرسد علاوه بر توانایی وتجربیات شخصی دست اندرکاران برنامه، انتخاب و گزینش سوژهها توسط تیمی مجرب از پژوهشگران رسا نه ای تدارک میشود تا نه تنها آیتمها بر اساس نیازها و ضرورتهای مخاطبین شکل گیرد بلکه پاسخگویی نیز در راستای رفع یا تسکین مشکلات باشد.
۲- نحوهی تنظیم و چینش
از دیگر نکات حائز اهمیت نحوه تنظیم و چینش آیتمهاست، در یک نگاه به کنداکتور برنامههای مذکور به نظر میرسد که مجموعهی آیتمها و موضوعات بر حسب نوع مخاطب و زمان تماشای آنان تنظیم شدهاند. این مسئله ۳ نکته اساسی را در کنداکتور پدید آورده است:
- زمان پخش هر آیتم
- مدت پخش هر آیتم
- تعدد پخش هر آیتم
به طور مثال اخبار سیاسی بویژه سیاست بینالملل و یا اخبار اقتصادی به ویژه اخبار مربوط به بورس و وامهای بانکی در بخشهای اولیه کنداکتور و تنها یک یا دو بار قرار دارد این از آن رو است که مخاطبین اصلی آن زمان از برنامه افراد بزرگسال و سرپرستان خانواده هستند وحال انکه اطلاعات مربوط به راهها، آب و هوا در ساعات پر مخاطبتر و تا ۴ بار پخش میگردد.
۳- نحوهی ارائه وپردازش
هر بخش از برنامه درصدد پاسخگویی کاربردی به یک سوال مشخص مخاطبین میباشد، سوالات، نیازها ومشکلات مطروحه در برنامه کاملا روشن و به دور از ابهام مطرح شده و گفتگوها در راستای پاسخگویی به آنان کاملا صریح و کاربردی است. پرهیز از مقدمات غیر ضروری در طرح مسئله و معرفی مهمانان و یا کارشناسان، اجتناب از احوالپرسیها و گپزدنهای ملال اور و… از اصول اساسی ارائه برنامه است.
ج- مجریان،کارشناسان ومهمانان
چنانچه پیشتر اشاره شد توانایی وتسلط مجریان ونقش کاملا تعریف شده و مشخص آنان از نکات حائز اهمیت این برنامه است.
بیان ساده وبیتکلف مجریان در کنار تعدد، تنوع و کوتاهی آیتمها سبب شده است نقش اصلی مجریان ارتباط دهی میان آیتمها بوده و از اطاله و زیاده گوییهای خسته کننده وبیربط پرهیز کنند.
نقش پررنگ مهمانان و کارشناسان چیزی است که توسط مجریان کاملا برجسته و از نقش انان تفکیک شده است.
مجریان به درستی می دانند که انان میبایست سوالات ذهنی مخاطبین را به کارشناسان منتقل و ابهامات مفهومی کارشناسان را در توضیح به مخاطبین مرتفع کنند نه آنکه درجایگاه کارشناس برنامه و بیش از کارشناسان حرف بزنند.
از نکات قابل توجه در این بخش نحوهی پوشش و آرایش ظاهری مجریان، کارشناسان و مهمانان است که عمدتا ساده، متین، تا حدی رسمی و به دور از رنگها و مدهای روز جامعه است.
دکور برنامه نیز ساده وزیبا می باشد و پیش زمینه تصویر(BACK GROUND) ساده و خلوت است.
